فيبر غذايي يكي از مواد مغذي، مورد نياز بدن است زيرا كه مصرف آن فوايد مختلفي از جمله سلامت گوارش، حفظ سلامت قلب، كنترل قند خون، افزايش طول، كاهش حساسيت به خوراكي ها و … را براي بدن به همراه دارد. همچنين يكي از مهمترين فايده اين خوراكي پيشگيري از بيمار هاي رايج مقعدي مثل بواسير و شقاق است.

فيبر غذايي چيست؟

فيبر غذايي نوعي كربوهيدرات بر پايه گياهي است. اين ماده مغذي بر خلاف ساير كربوهيدرات ها در بدن قابل هضم و جذب نيست و در دستگاه گوارش تجمع مي كند. اما با اين حال وجود آن به شدت براي تنظيم عملكرد دستگاه گوارش ضروري است. فيبر فوايد و تاثيرات جدي براي بدن به همراه دارد و مصرف آن براي همه افراد در تمام گروه هاي سني توصيه مي شود. از فوايد فيبر براي بدن مي توانيم به تنظيم فعاليت روده، كاهش وزن، تنظيم قند خون، كنترل كلسترول، كاهش خطر سرطان و … اشاره كنيم.

انواع فيبرها

فيبر به دو دسته زير تقسيم مي شود :

• محلول : اين فيبر در آب حل شده و شامل پكتين، صمغ، و موسيلاژ است. اين فيبر قابليت تبديل به ژل را داشته و به عنوان قوام دهنده عمل مي نمايد. فيبر محلول با كاهش گلوكز خون و كلسترول كمك مي نمايد.
• نامحلول : اين نوع از فيبر خاصيت هيگروسكوپيك قوي داشته و مي تواند مقدار زيادي آب را به خود جذب نمايد، از همين روي سرعت عبور مواد از دستگاه گوارش را افزايش خواهد داد. اين فيبر حجم مدفوع را افزايش داده و در جلوگيري از يبوست موثر است.

آشنايي با مواد غذايي حاوي فيبر

برخي از مهمترين مواد غذايي حاوي فيبر عبارتند از :-

• آووكادو (10.5 گرم فيبر در هر فنجان)
• گلابي آسياي (5/5 گرم فيبر)
• خانواده‌ي بري‌ها مثل توت‌فرنگي، تمشك، بلوبري و…( در حدود 7 گرم فيبر)
• نارگيل (7 گرم در هر فنجان)
• انجير (14.6 گرم فيبر محلول و نامحلول)
• كنگر فرنگي (10 گرم فيبر)
• نخود فرنگي (8.6 گرم فيبر در هر فنجان)
• كلم بروكسل (5 گرم)
• شلغم (5 گرم فيبر)
• انواع حبوبات و …..(هر فنجان در حدود 15 گرم)

مقدار مورد نياز بدن به فيبر

بر طبق اظهارات انجمن قلب آمريكا ميزان فيبر در رژيم 2000 كالري در حدود 25 گرم است. البته نياز روزانه به اين ماده مغذي به عواملي مانند سن و جنسيت بستگي دارد. به طور مثال نياز روزانه زنان زير 50 سال به فيبر در حدود 21 تا 25 گرم و مردان زير 50 سال 30 تا 38 گرم است. همچنين كودكان در سنين بين 1 تا 18 سال به 14 تا 31 گرم فيبر در روز نياز دارند.

فوايد فيبر براي پيشگيري و درمان بيماري هاي بواسير(هموروئيد) و شقاق

يكي از مهمترين اثرات مصرف فيبر بر روي بدن حفظ سلامت دستگاه گوارش و جلوگيري از يبوست است، از آنجايي كه فيبر در داخل دستگاه گوارش قابليت هضم و جذب ندارد، در روده تجمع كرده و مقدار زيادي آب به خود جذب مي كند  پس مصرف آن مي تواند حجم مدفوع را افزايش دهد، در نتيجه عبور مدفوع حجيم تر و البته نرم تر از دستگاه گوارش مانع آسيب به آن مي شود. مهمترين علت بروز بيماري هاي مقعدي نظير بواسير و شقاق ابتلا به يبوست مزمن است زيرا عبور مدفوع سفت مي تواند موجب آسيب به انتهاي دستگاه گوارش شود. در نتيجه با مصرف كافي فيبر مي توان يبوست را كنترل و از بواسير (هموروئيد) و شقاق پيشگيري نمود.

فيستول مقعدي از بيماري هاي عفوني ناحيه مقعدي است. اين بيماري موجب اتصال غير طبيعي دو ارگان از بدن به يكديگر مي گردد. فيستول معمولاً در اثر عفونت درمان نشده آبسه ايجاد مي شود. اين بيماري همراه با علائمي مانند درد، سوزش، خارش، خونريزي و … بروز مي نمايد.

فيستول مقعدي با استفاده از درمان هاي خانگي و دارويي قابل درمان نبوده و تنها روش هاي جراحي تهاجمي مي توانند به بهبود و درمان اين عارضه كمك نمايند. تكنيك هاي جراحي مختلفي براي درمان فيستول وجود دارد اما همه اين روش ها نمي توانند درمان موثري باشند. پس آشنايي بيشتر با تكنيك هاي مختلف جراحي مي تواند به انتخاب روش صحيح درمان اين بيماري كمك نمايد. برخي از مهمترين روشهاي جراحي كه براي درمان فيستول مقعدي پيشنهاد مي شود، به اين شرح است:

تكنيك فيستولوتومي

فيستولوتومي مهمترين و كاربردي ترين روش جراحي فيستول مقعدي است. در اين روش جراحي مجراي فيستول با استفاده از چاقو باز شده و محتويات آن خارج مي شود. در اين روش ترميم از داخل به خارج است. مدت زمان بهبودي پس از اين عمل 1الي 2 ماه است.

اين روش همراه با ريسك آسيب به عضله اسفنكتر است. اما پزشك تمام سعي خود را خواهد نمود، تا كمترين ميزان آسيب به اين عضله وارد شود.

تكنيك استن

در روش سنتي درمان فيستول با تكنيك استن از موي اسب و يا كتان استفاده مي شد. ولي امروزه از نخ بخيه يا لوله تخليه براي از بين بردن عفونت و باز ماندن مجراي فيستول استفاده مي شود. اين نخ بايد براي حداقل 6 الي 12 هفته در مجراي بماند و سپس پزشك انجام جراحي را تجويز مي كند. اين روش براي افراد در معرض خطر آسيب به عضله اسفنكتر و بي اختياري مقعد كاربرد دارد.

تكنيك فلپ آدوانسمنت

تكنيك فلپ آدوانسمنت در مورد فيستول هاي پيچيده تر و افراد در معرض خطر بي اختياري استفاده مي شود. در طي اين روش با استفاده از بافت روده و يا پوست اطراف مقعد اقدام به ترميم فيستول مي نمايند. ميزان تاثير اين روش درماني 50% گزارش شده است. ابتلا به بيماري هاي زمينه اي براي فيستول مثل كرون و كوليت ريسك عود مجدد بيماري را افزايش مي دهد.

پلاگين بيولوژيكي

اين روش جراحي شامل ساخت پلاگين بيولوژيكي از مخاط روده بيمار و سپس بخيه زدن آن به مجراي فيستول است. بعد از انجام اين جراحي بافت جديد در اطراف اين پلاگين شروع به رشد مي كند و به اين ترتيب بيماري از بين مي رود.

ميزان موفقيت بعد از اين عمل 80% گزارش شده است. براي انجام اين جراحي بيمار بايد به مدت 24 ساعت در بيمارستان بستري شود. درد، آبسه و جابجايي پلاگين از عوارض احتمالي اين روش جراحي فيستول مقعدي هستند.

عوارض جراحي فيستول مقعدي

انجام جراحي فيستول مقعدي بي شك بدون عوارض نخواهد بود. اين عوارض غالباً كوتاه مدت بوده و پس از مدتي رفع مي شوند. عوارض جراحي فيستول مقعدي عبارتند از :

• درد
• خونريزي
• بي اختياري در دفع گاز و مدفوع به سبب آسيب به عضلات مقعد در اثر جراحي
• مشكل دفع ادرار
• عفونت در صورت ترميم نشدن كامل مجراي مقعد
• تورم و ترشح
• تب
• تهوع
• يبوست

از آنجايي كه تمامي روشهاي جراحي فيستول همراه با عوارض متعددي است و مشكلات مختلفي را به همراه دارد، امروزه كمتر مورد استفاده قرار مي گيرد. درمان فيستول با ليزر بهترين جايگزين براي جراحي بوده زيرا با استفاده از اشعه مادون قرمز اقدام به از بين بردن مجراي ايجاد شده مي نمايد و هيچ يك از مشكلات و عوارض روشهاي جراحي مانند درد، خونريزي، عفونت، بستري شدن بيمارستان، بي اختياري و .. را ندارد.

مراقبت هاي بعد از جراحي فيستول

انجام مراقبت هايي خاص به نتيجه گيري از درمان و جلوگيري از عوارض احتمالي كمك مي كند. برخي از اين مراقبت ها عبارتند از :

• مصرف مسكن ها به جهت كاهش درد
• مصرف آنتي بيوتيك به منظور جلوگيري از عفونت
• تعويض مرتب پانسمان، به منظور جلوگيري از عفونت
• جلوگيري از يبوست، براي اين منظور لازم مصرف فيبر، آب كافي و در صورت لزوم ملين را در رژيم غذايي خود قرار دهيد.
• حمام سيتز، قرار دادن ناحيه كفل و لگن در آب به تسريع روند درمان و جلوگيري از عفونت زخم كمك مي كند.
• اجتناب از وارد آوردن فشار بر زخم فيستول، بهترين راهكار اين است كه براي نشستن از يك بالش دوناتي شكل كمك بگيريد.

مقعد يا نشيمنگاه بخشي مهمي از بدن هر فرد به شمار مي رود. مقعد در انتهاي دستگاه گوارش واقع شده است، و بخشي است كه به بيرون از بدن راه دارد. مهمترين وظيفه مقعد دفع مدفوع و ضايعات از بدن است. از همين روي مقعد مملو از آلودگي بوده و رعايت بهداشت آن امري ضروري محسوب مي شود زيرا در غير اين صورت احتمال بروز انواع بيماري هم براي مردان و هم براي زنان وجود دارد. اما از آنجايي كه در زنان دريچه مقعد به واژن نزديك تر است،  احتمالآلودگي و بيماري افزايش مي يابد.

ساختار و عملكرد مقعد

مقعد انتهايي ترين بخش لوله گوارش است و بعد از كولون سيگموئيد و ركتوم قرار دارد. ركتوم قسمت بالاتر از مقعد است و معمولاً خالي از مدفوع است. در واقع مدفوع در بخش ديگري به كولون نزولي (كولون سيگموئيد) ذخيره شده و پس از پر شدن اين قسمت مدفوع وارد ركتوم مي شود كه همزمان با اين اتفاق فرد احساس ميل به اجابت مزاج خواهد داشت. پر از پر شدن ركتوم، مدفوع به دريچه غير ارادي مقعد فشار وارد كردن تا باز شود، در اين حين مدفوع واردكانال مقعد شده و فرد احساس فشار زيادي خواهد داشت. پس از اين مرحله دريچه ارادي مقعد با اجازه فرد باز شده و مدفوع از بدن خارج مي شود.

مراحل بهداشت مقعد

همان طور كه ذكر كرديم بهداشت مقعد امري ضروري محسوب مي شود، زيرا در غير اين صورت احتمال بروز انواع آلودگي و بيماري ها وجود دارد. با اين حال بسياري از افراد هستند كه به اين موضوع اهميت نمي دهند. و دچار علائمي مانند سوزش و خارش مي شوند.

براي رعايت بهداشت مقعد لازم است، بعد از هر بار اجابت مزاج ناحيه مورد نظر را با آب و صابون بشوييد و پاكيزه نگاه داريد تا مانع انتقال عفونت شويد. رعايت بهداشت مقعد ممكن است با شستشوي مقعد بعد از هر اجابت مزاج صورت گيرد و يا روش هاي ديگري براي پاكيزه نگه داشتن مقعد استفاده شود، در هر حال لازم است از پاك شدن كامل مدفوع اطمينان حاصل نماييد. براي رفع و پاكيزگي مقعد نكات زير را به ياد داشته باشيد :

• تميز كردن و شستشو بايد از جلو به سمت عقب صورت گيرد، اين كار به زنان كمك مي كند، تا از نفوذ آلودگي هاي مقعد به واژن جلوگيري نمايند.
• اگر از دستمال براي تميز كردن مقعد خود استفاده مي كنيد، دستمال هاي نرم و يا ترجيحاً از دستمال هاي مرطوب استفاده نماييد. زيرا كه دستمال هاي زير موجب فرسايش و آسيب به مقعد خواهند شد.
• بهتر است براي شستشو و بهداشت مقعد از محصولات بهداشتي فاقد عطر و اسانس استفاده نماييد.
• شيو و اصلاح موهاي زائد مقعد در پاكيزه نگه داشتن اين ناحيه موثر است.
• براي خشك كردن خود با آرامش رفتار كرده تا از آسيب به مقعد جلوگيري شود.
• قبل از اقدام به شستشو درجه حرارت آب را تنظيم نماييد. آب داغ مي تواند موجب سوزش پوست شود.
• از افراط در شستشوي مقعد بپرهيزيد، زيرا كه اين امر مي تواند خود باعث التهاب شده و مشكل را شدت بخشد.

نكاتي ديگري كه در سلامت مقعد موثر هستند به اين شرح است:

• از رابطه جنسي مقعدي بپرهيزيد.
• لباس زير خود را حداقل يك مرتبه در روز تعويض كنيد.
• از پوشيدن لباس هاي تنگ به خصوص با الياف غير طبيعي بپرهيزيد.
• از نشستن بر روي سطوح سخت، سرد و .. به خصوص به مدت طولاني اجتناب نماييد.

بيماري هاي مرتبط با بهداشت مقعد

در صورت عدم رعايت بهداشت مقعد ممكن است بيماري هاي مختلفي براي اين بخش از بدن ايجاد شود. مهمترين اين عارضه ها عبارتند از :

• بواسير
• شقاق
• سوزش و خارش مقعد
• بيماري هاي انگلي و عفوني
• اسهال